De stilte is te kort. 2 minuten is zo voorbij. Aan welke mensen moet ik in slechts 120 seconden denken? De onderduikers die in onze dorpen zaten, maar gevonden werden? Onze dorpsgenoten die opgepakt werden en werden afgevoerd naar concentratiekampen? De soldaten die vochten voor onze vrijheid?
Ieder jaar opnieuw is de stilte daarvoor te kort. Eigenlijk zouden we elke maand, elke week en elke dag moeten stilstaan bij hen die vochten voor hun én onze vrijheid. Zodat er misschien ooit genoeg stilte is voor ieder onschuldig slachtoffer. Voor iedere moedige verzetsstrijder. Voor iedere opgepakte onderduiker. Voor iedere vastberaden soldaat. Mensen zoals Régis Deleuze. Mensen die opkwamen voor het goede.
Vrijheid klinkt soms abstract, maar dat is het voor mij niet. Vrijheid kan heel concreet zijn. Voor mij is vrijheid het kunnen zijn wie je bent – zonder angst, zonder schaamte. Zonder te hoeven vluchten. Ook vandaag de dag is vrijheid niet vanzelfsprekend. In meer dan 70 landen ben ik strafbaar. Gewoon, om wie ik ben. In 12 landen zou ik de doodstraf krijgen. Gewoon, om wie ik ben. Ook in Nederland, nog voor de eerste maatregelen tegen Joden werden ingevoerd, zou ik tussen 1940 en 1945 afgevoerd zijn naar een concentratiekamp. Gewoon, om wie ik ben.
Vrijheid kan heel concreet zijn. Voor mij is vrijheid het kunnen zijn wie je bent – zonder angst, zonder schaamte.
In Nederland leven we op dit moment in onze geschiedenis in grote vrijheid. Vrijheid die maakt dat je zelf kan kiezen hoe je je leven inricht. Dat je zelf je partner kan kiezen. Dat je zelf kan kiezen om te gaan en staan waar je wil. En dat je kan denken en zeggen wat je wil. Onze vrijheid is een geschenk, bevochten door anderen.
Maar vrijheid is nooit alleen van jezelf. Vrijheid vraagt om zorgvuldigheid, bescherming en waakzaamheid. Voor je eigen vrijheid, én die van de ander. Want een aanval op de vrijheid van de één, is een aanval op de vrijheid van iedereen. Wie zwijgt als de vrijheid van een ander wordt afgenomen, denkt misschien: dit gaat niet over mij. Maar vrijheid verdwijnt niet in één klap. Ze slijt, stukje bij beetje. En voor je het weet, gaat het wél over jou.
Maar vrijheid is nooit alleen van jezelf.
Vrijheid vraagt ook om rekening te houden met anderen, en medemenselijkheid te tonen. Voor je buren, voor vrienden, voor familie, maar ook voor dorpsgenoten, voor volslagen vreemden en mensen verder van huis. Ook dát is vrijheid.
Het is daarom dat we hier staan – om nooit te vergeten welke offers er zijn gebracht in het gevecht om onze vrijheid. Om de mensen die hun leven gaven voor onze vrijheid te eren. Om mensen zoals Régis Deleuze te herdenken. Maar ook om elkaar te herinneren: vrijheid en verantwoordelijkheid zijn onlosmakelijk aan elkaar verbonden. Niet alleen in deze 120 seconden stilte, maar elke maand, elke week en elke dag.